Każda hodowla drobiu wiąże się z ryzykiem wystąpienia chorób zakaźnych. Jednym z poważnych zagrożeń jest wysoce zjadliwa grypa ptaków (HPAI), która może dotknąć zarówno duże fermy, jak i hodowle przydomowe. W przypadku potwierdzenia ogniska choroby konieczne jest podjęcie przez Inspekcję Weterynaryjną działań zmierzających do jego likwidacji, co może oznaczać zabicie drobiu w zakażonym gospodarstwie i poważne straty finansowe dla hodowcy.
Ryzyko zakażeń można ograniczyć przez właściwą bioasekurację, czyli działania zapobiegające wprowadzaniu i rozprzestrzenianiu się czynników chorobotwórczych. Zasady te wynikają z przepisów krajowych i unijnych, w tym z rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/429 w sprawie przenośnych chorób zwierząt. Od 18 marca 2026 r. obowiązuje również rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 11 marca 2026 r. w sprawie środków zwalczania chorób u drobiu.
Czym jest bioasekuracja drobiu?
Bioasekuracja fermy drobiu obejmuje działania organizacyjne, higieniczne i techniczne, które ograniczają ryzyko przenoszenia wirusów, bakterii, pasożytów i innych czynników chorobotwórczych. Obejmuje zarówno zabezpieczenie gospodarstwa przed wprowadzeniem patogenów z zewnątrz, jak i ograniczanie ich rozprzestrzeniania się między budynkami, stadami oraz sprzętem.
W praktyce wyróżnia się dwa uzupełniające się obszary bioasekuracji:
- Bioasekuracja zewnętrzna – ogranicza możliwość zawleczenia drobnoustrojów do gospodarstwa. Obejmuje m.in. zabezpieczenie paszy i ściółki przed dzikimi ptakami i gryzoniami, kontrolę dostępu osób i pojazdów, ochronę budynków przed dostępem dzikich zwierząt oraz przestrzeganie zasad higieny przez osoby wchodzące do obiektów inwentarskich.
- Bioasekuracja wewnętrzna – ogranicza przenoszenie czynników chorobotwórczych wewnątrz gospodarstwa. Obejmuje m.in. rozdzielenie obsługi poszczególnych stad, czyszczenie i dezynfekcję sprzętu, higienę pracowników, zwalczanie gryzoni oraz kontrolę przemieszczania się między budynkami.
Zasady bioasekuracji drobiu
Wymagania prawne zależą m.in. od rodzaju prowadzonej działalności i sposobu utrzymywania drobiu. Podstawę stanowią przepisy unijne dotyczące zdrowia zwierząt oraz krajowe rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 11 marca 2026 r. w sprawie środków zwalczania chorób u drobiu. W codziennej praktyce najważniejsze jest ograniczenie kontaktu ptaków z potencjalnymi źródłami zakażenia, właściwe zabezpieczenie paszy i wody oraz przestrzeganie zasad higieny.
Jak zabezpieczyć gospodarstwo przed zakażeniem?
Podstawą bioasekuracji jest ograniczenie możliwości przeniesienia patogenów z otoczenia do budynków inwentarskich. Drób należy chronić przed kontaktem z dzikimi ptakami, a paszę i ściółkę przechowywać w sposób zabezpieczający je przed dzikimi zwierzętami, gryzoniami i ich odchodami. Nie wolno poić drobiu wodą ze zbiorników, do których mają dostęp dzikie ptaki, ani dopuszczać drobiu do korzystania z takich zbiorników.
- Karm i poj drób w zamkniętym pomieszczeniu lub miejscu osłoniętym i zabezpieczonym przed dostępem dzikich ptaków, zgodnie z obowiązującymi wymaganiami.
- Ogranicz dostęp osób postronnych do budynków inwentarskich i kontroluj przemieszczanie się ludzi oraz sprzętu pomiędzy strefami gospodarstwa.
- Regularnie czyść i dezynfekuj sprzęt, narzędzia oraz powierzchnie wykorzystywane podczas obsługi drobiu.
- Stosuj odpowiednią odzież i obuwie ochronne. Po kontakcie z drobiem lub dzikimi ptakami dokładnie umyj ręce wodą z mydłem.
- Zabezpiecz budynki, magazyny paszy i miejsca przechowywania ściółki przed dostępem gryzoni oraz innych zwierząt.
- Nie wprowadzaj do gospodarstwa sprzętu i materiałów, które mogły mieć kontakt z dzikim ptactwem, bez odpowiedniego oczyszczenia i dezynfekcji.
Zakres obowiązków może różnić się w zależności od rodzaju i skali działalności. W gospodarstwach objętych dodatkowymi wymaganiami konieczne jest również prowadzenie odpowiedniej dokumentacji i przestrzeganie szczegółowych procedur higienicznych. Warto także ograniczyć bezpośredni kontakt drobiu różnych gatunków, np. kur, kaczek i gęsi, jeśli taki kontakt zwiększa ryzyko przenoszenia patogenów.

Codzienna kontrola stada i reagowanie na objawy choroby
Drób należy codziennie obserwować pod kątem zmian w zachowaniu i stanie zdrowia. Niepokojące objawy obejmują m.in. zwiększoną śmiertelność, spadek pobierania paszy lub wody, duszność, objawy nerwowe, sinicę, wybroczyny, biegunkę oraz nagły spadek nieśności. W przypadku wystąpienia objawów wskazujących na możliwość choroby zakaźnej należy niezwłocznie zawiadomić Inspekcję Weterynaryjną albo najbliższy zakład leczniczy dla zwierząt, zgodnie z obowiązującymi przepisami.
W przypadku podejrzenia grypy ptaków nie należy samodzielnie przemieszczać ptaków ani podejmować działań, które mogłyby zwiększyć ryzyko rozprzestrzenienia się choroby. Dalsze postępowanie powinno być zgodne z zaleceniami właściwych służb weterynaryjnych.
Kiedy wymagany jest plan bioasekuracji?
Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 11 marca 2026 r. przewiduje obowiązek opracowania i wdrożenia planu bioasekuracji w określonych zakładach, w których utrzymuje się średniorocznie więcej niż 350 sztuk drobiu. Dotyczy to podmiotów wskazanych w § 3 ust. 3 rozporządzenia, prowadzących określoną działalność związaną z przemieszczaniem drobiu lub jaj do innych zakładów albo ich bezpośrednią sprzedażą, a także wylęgarni drobiu.
Plan powinien uwzględniać profil produkcji i obejmować m.in. podział na strefy czyste i brudne, zasady wprowadzania drobiu, paszy, ściółki i sprzętu, procedury czyszczenia oraz dezynfekcji, zwalczanie szkodników, rozdzielenie stad i program szczepień kur lub indyków przeciwko rzekomemu pomorowi drobiu. Próg 350 sztuk nie oznacza, że mniejsze gospodarstwa są zwolnione ze wszystkich obowiązków bioasekuracyjnych — nadal muszą przestrzegać wymagań dotyczących m.in. ochrony przed dzikimi ptakami, zabezpieczenia paszy i wody oraz zgłaszania podejrzeń chorób zakaźnych.
Mycie i dezynfekcja jako element bioasekuracji
Samo usunięcie widocznych zabrudzeń nie zastępuje dezynfekcji. Przed zastosowaniem preparatu należy oczyścić powierzchnię zgodnie z procedurą, a następnie użyć środka dopuszczonego do danego zastosowania, przestrzegając stężenia roboczego, czasu kontaktu i pozostałych zaleceń producenta. Dobór preparatu powinien uwzględniać rodzaj powierzchni, warunki pracy oraz zagrożenie, przed którym ma chronić gospodarstwo.
Do dezynfekcji pomieszczeń inwentarskich, wyposażenia, sprzętu hodowlanego i środków transportu zwierząt można dobrać MIROVIR – skoncentrowany preparat biobójczy na bazie aldehydu glutarowego i mieszaniny czwartorzędowych soli amonowych. Zgodnie z informacjami producenta preparat wykazuje działanie m.in. wobec wirusów grypy ptaków H5N1 i H5N8. Może być stosowany w formie oprysku, piany lub zamgławiania, zależnie od przeznaczenia i warunków użycia określonych w dokumentacji produktu.
W zakładach przetwórstwa rolno-spożywczego, w których mycie i dezynfekcja odbywają się w zamkniętych układach CIP, zastosowanie może znaleźć również MULOMIR AGRI. Jest to skoncentrowany alkaliczny preparat niepieniący, przeznaczony do mycia i dezynfekcji urządzeń oraz powierzchni mających i niemających kontaktu z żywnością. Nie jest to preparat do bezpośredniego opryskiwania kurników – jego zastosowanie należy ograniczyć do układów zamkniętych CIP zgodnie z dokumentacją produktu.
Bioasekuracja na fermach drobiu – dlaczego jest tak ważna?
Skuteczna bioasekuracja wymaga regularnego stosowania procedur, kontroli ich przestrzegania i szybkiego reagowania na niepokojące objawy. Ograniczenie kontaktu drobiu z dzikimi ptakami, ochrona paszy i wody przed zanieczyszczeniem oraz właściwa higiena sprzętu i osób obsługujących stado pomagają zmniejszyć ryzyko wprowadzenia i rozprzestrzeniania się chorób zakaźnych. Właściwie prowadzone działania higieniczne mają znaczenie zarówno w dużych fermach, jak i w hodowlach przydomowych.
W przypadku podejrzenia grypy ptaków należy niezwłocznie powiadomić właściwe służby weterynaryjne. Nie należy samodzielnie przemieszczać drobiu ani podejmować działań, które mogłyby zwiększyć ryzyko rozprzestrzenienia się choroby.
Podstawa merytoryczna: Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 11 marca 2026 r. w sprawie środków zwalczania chorób u drobiu (Dz.U. 2026 poz. 335); rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/429; wytyczne Głównego Inspektoratu Weterynarii dotyczące bioasekuracji i ochrony drobiu przed grypą ptaków.